K20 và bài toán nghề nghiệp: Nhà trường kiến tạo, sinh viên chủ động

Khi tân sinh viên bước chân vào đại học, một trong những nhiệm vụ đầu tiên của nhà trường không chỉ là giới thiệu chương trình đào tạo, phổ biến quy chế hay hướng dẫn phương pháp học tập, mà quan trọng hơn là giúp các em hiểu rõ ngành học sẽ mở ra những cơ hội nghề nghiệp nào, đồng thời xác định cần học tập, thực hành và rèn luyện những năng lực gì trong những năm tiếp theo. Đó cũng là lý do Trường Đại học Đại Nam (DNU) triển khai hoạt động định hướng nghề nghiệp ngay từ những ngày đầu tân sinh viên nhập học.

Tuy nhiên, định hướng nghề nghiệp sẽ không mang lại nhiều ý nghĩa nếu chỉ dừng lại ở một vài buổi nói chuyện. Đây phải là điểm khởi đầu của một quá trình xuyên suốt, trong đó nhà trường có trách nhiệm kiến tạo môi trường, cơ hội học tập và trải nghiệm, còn sinh viên phải chủ động tham gia, tích lũy năng lực và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.

Trách nhiệm của nhà trường: Không chỉ dạy hết chương trình

Khi tiếp nhận một sinh viên, trách nhiệm của trường đại học không thể chỉ dừng ở việc tổ chức đủ số tiết, giảng dạy đầy đủ các học phần và cấp bằng sau khi người học hoàn thành chương trình. Quan trọng hơn, nhà trường phải giúp sinh viên nhìn thấy con đường từ giảng đường đến nghề nghiệp, hiểu ngành học cung cấp những kiến thức gì, sau khi tốt nghiệp có thể đảm nhiệm những công việc nào, doanh nghiệp đang cần những năng lực gì, ngoại ngữ cần đạt đến đâu và công nghệ đang làm thay đổi lĩnh vực nghề nghiệp ra sao.

Những yêu cầu đó cần được tích hợp vào chính quá trình đào tạo, thay vì chỉ dừng ở hoạt động tư vấn. Sinh viên cần được trang bị kiến thức nền tảng, đồng thời có cơ hội thực hành, thực tập, tiếp xúc với doanh nghiệp, giải quyết các bài toán thực tế và từng bước làm quen với môi trường làm việc. Nhà trường có trách nhiệm tạo ra những điều kiện cần thiết để người học chuyển hóa kiến thức thành năng lực nghề nghiệp. Đây cũng là cơ sở để Đại học Đại Nam xác định định hướng “Giảng đường khai mở - Doanh nghiệp đồng hành - Công nghệ tăng tốc”: giảng đường cung cấp nền tảng kiến thức và tư duy, doanh nghiệp đưa thực tiễn nghề nghiệp vào quá trình đào tạo, còn công nghệ giúp sinh viên thích nghi với thị trường lao động đang thay đổi nhanh chóng.

Dù vậy, việc nhà trường tạo ra cơ hội không đồng nghĩa với việc nhà trường có thể học thay sinh viên. Hiệu quả đào tạo chỉ được hình thành khi các điều kiện mà nhà trường xây dựng gặp được sự chủ động và nỗ lực thực chất từ người học.

Trách nhiệm của sinh viên: Đừng học chỉ để qua môn

Bước vào đại học cũng là lúc mỗi sinh viên cần bắt đầu chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình. Nhà trường có thể xây dựng chương trình đào tạo, mời doanh nghiệp tham gia giảng dạy và chia sẻ, tổ chức hoạt động thực hành, hỗ trợ tìm kiếm cơ hội thực tập và mở rộng trải nghiệm. Tuy nhiên, nếu sinh viên học đối phó, thực hành chỉ để đủ buổi hoặc thực tập chỉ nhằm lấy xác nhận, người chịu thiệt thòi lớn nhất vẫn là chính các em.

Bốn năm đại học có thể dài nếu chỉ tính bằng số học kỳ, nhưng lại rất ngắn nếu nhìn từ góc độ chuẩn bị cho một nghề nghiệp. Vì vậy, ngay từ năm nhất, sinh viên cần nhận diện những kiến thức và kỹ năng mình còn thiếu; sang năm hai, từng bước tích lũy năng lực chuyên môn và kỹ năng bổ trợ; đến năm ba, cần tăng cường va chạm với thực tế nghề nghiệp. Trước khi tốt nghiệp, mỗi người cần có khả năng trả lời những câu hỏi cơ bản: Mình có thể đảm nhiệm công việc gì, năng lực hiện tại đáp ứng yêu cầu đến đâu và đâu là giá trị khiến doanh nghiệp lựa chọn mình?

Điểm số và bằng tốt nghiệp đều quan trọng, nhưng thị trường lao động còn đánh giá người học qua khả năng vận dụng kiến thức, giải quyết vấn đề và hoàn thành công việc thực tế. Bởi vậy, chủ động học tập, tìm kiếm cơ hội trải nghiệm và liên tục hoàn thiện bản thân là trách nhiệm mà mỗi sinh viên cần thực hiện trong suốt quá trình học đại học.

Thực hành, thực tập phải tạo ra năng lực thật

Một sinh viên đã thực tập ba tháng nhưng vẫn chưa hiểu công việc thực tế vận hành như thế nào thì khoảng thời gian đó chưa đạt được mục tiêu mong muốn. Tương tự, nếu đã học nhiều học phần nhưng không thể kết nối kiến thức để giải quyết một vấn đề cụ thể, quá trình học tập vẫn còn những khoảng trống cần được lấp đầy. Vì vậy, điều cần quan tâm không chỉ là sinh viên đã học bao nhiêu môn, thực hành bao nhiêu giờ hay thực tập bao nhiêu tháng, mà quan trọng hơn là sau mỗi giai đoạn, các em đã làm được thêm điều gì và năng lực nào đã được cải thiện.

Đây phải là câu hỏi được nhà trường, giảng viên và sinh viên cùng đặt ra trong suốt quá trình đào tạo. Nhà trường cần thường xuyên rà soát mức độ phù hợp của chương trình với thực tiễn, cập nhật yêu cầu từ doanh nghiệp, theo dõi những thay đổi do công nghệ mang lại và nhận diện các năng lực sinh viên còn thiếu để điều chỉnh phương pháp đào tạo. Về phía người học, mỗi sinh viên cũng cần chủ động đánh giá kiến thức chuyên môn, kỹ năng thực hành, trình độ ngoại ngữ, khả năng sử dụng công nghệ, giao tiếp, hợp tác và giải quyết vấn đề của bản thân. Khi cả hai phía cùng nhìn vào kết quả thực chất, quá trình đào tạo mới có thể liên tục được cải thiện và hướng đến mục tiêu phát triển năng lực nghề nghiệp.

90 ngày đầu tiên để hiểu mình sẽ đi đâu

Trong chuỗi hoạt động “90 ngày đồng hành cùng tân sinh viên K20”, định hướng nghề nghiệp không nhằm yêu cầu một sinh viên 18 tuổi phải lập tức đưa ra quyết định chính xác cho cả cuộc đời. Điều quan trọng hơn là giúp các em có điểm khởi đầu rõ ràng, tránh học tập trong mơ hồ và từng bước hiểu mình đang học để làm gì, nghề nghiệp phía trước đòi hỏi những gì, cũng như cần tích lũy kiến thức, kỹ năng và trải nghiệm nào trong những năm đại học.

Để đạt được điều đó, nhà trường có trách nhiệm mở đường, xây dựng môi trường học tập, kết nối doanh nghiệp và tổ chức đào tạo theo hướng giúp sinh viên được học thật, làm thật, trải nghiệm thật. Sinh viên cũng cần bước đi trên con đường ấy bằng tinh thần chủ động, tính kỷ luật và thái độ nghiêm túc với tương lai của chính mình. Hai phía có trách nhiệm bổ trợ cho nhau, nhưng không bên nào có thể làm thay phần việc của bên còn lại.

Mục tiêu cuối cùng là sau bốn năm, những gì sinh viên mang theo khi rời giảng đường không chỉ là tấm bằng tốt nghiệp, mà còn là kiến thức, kỹ năng, trải nghiệm và khả năng đảm nhiệm công việc trong lĩnh vực đã lựa chọn. Đó cũng là định hướng Đại học Đại Nam theo đuổi trong hành trình đào tạo K20: Năng lực thật – Vững cuộc đời.